X
تبلیغات
مشاهیر ایران - عبدالقادر مراغه‌ای
معرفی مشاهیر و چهره های ماندگار ایران در حوزه های مختلف علمی
نظرات و نوآوری‌ها

او همراه با فارابی، ابوعلی سینا، صفی‌الدین ارموی و قطب الدین شیرازی از بزرگ‌ترین نظریه‌پردازان موسیفی ایرانی به شمار می‌رود.

با بررسی آثار عبدالقادر مراغی معلوم می‌شود که ریتم در موسیقی ایران، متأثر از وزن کلام موزون یا شعر پارسی است و موسیقی شناسان قدیم با تکیه به ارکان ایقاعی که در واقع رابطهٔ بین اوزان عروضی و وزن‌های موسیقایی بوده، تئوری موسیقی خود را دربارهٔ ایقاع بیان می‌کردند. در موسیقی هند نیز زمانبندی تالای موسیقی بیشترین تأثیر را از شعر و به خصوص ساختار کششی در هجاهای زبان سانسکریت می‌گیرد.

صفی‌الدین ارموی و عبدالقادر مراغه‌ای بابهره گیری از تجارب موسیقی‌دانان و صاحب‌نظران پیش از خود مانند فارابی و ابن سینا و الکندی مکتب منتظمیه را پی‌ریزی کردند.

عبدالقادر مراغه‌ای ساز یاطوفان را معرفی کرد که شبیه سنتور امروزی بود با این تفاوت که برای هر صدا فقط یک تار می‌بستند و با جابه جایی خرکها آن را کوک می‌کردند.

تواناییهای هنری عبدالقادر مراغه ای:

عبدالقادر مراغه ای مردی خوشنویس و نقاش بود،عود را خوب می نواخت ، شعر می گفت و خوش  آواز بود .او در کتاب ارزنده مقاصد الالحان درباره پدرش و هدف از یادگیری موسیقی می گوید ، « غرض آن حضرت از تعلیم بنده در این فن آن بود که چون قرآن را حفظ کرده بودم ، خواستند که معرفت نغمات  کما ینبغی  این بنده را  حاصل شود  تا چون به تلاوت کلام الله مجید مشغول شوم ، به نغمات طیبه بدان ترنم کنم.» شخصیت هنری عبدالقادر در واقع ترکیبی از موسیقی و شعر و خط و یا نمونه ای از تربیتهای قدیم است . او در موسیقی ، تالی صفی الدین ارموی بود، عود می زد  و تصنیف را استادانه می ساخت. او در کتاب مقاصد الالحان ، مکرر اسم تصنیفها و آهنگهای خود را ذکر می کند و خواننده را برای اطلاع بیشتر به کتاب دیگر خود ، کنز الالحان  ارجاع می دهد ، اما متأ سفانه از این کتاب ارزشمند نسخه ای در دست نیست و امروزه نمی توان درباره خط موسیقی او که در واقع کار نت امروز را می کرده است ، اطلاعا تی را به دست آورد.جالب است که بعضی از آهنگهای عبدالقادر هنوز هم در میان ترکها به نام کیار یا قیار متداول است.عبدالقادر انواع خط را بسیار نیکو می نوشت و نسخه نفیس مقاصد الالحان در کتابخانه آستان قدس رضوی ، نمونه شکیلی از خط نسخ و نستعلیق اوست. متن این کتاب به خط نسخ و حواشی آن به خط نستعلیق است. او در این کتاب به دنبال اسم خود و پدرش ، کلمه حافظ را می آورد و خود  را عبدالقادر بن  غیبی الحافظ المراغه ای  می خواند و همین امر نشان می دهد که وی  حافظ قر آن بوده و شاید در آغاز ، از همین طریق امرار معاش می کرده است. حافظ  قرآن بودن در آن  دوران کار شریف و مهمی بود و توجه افرادی چون مراغی و حافظ شیرازی به این امر ، نشان می دهد که حافظان قرآن تا چه مایه استعداد داشته و از تحصیلات علمی برخوردار بوده اند .فارسی زبانها به خواننده و قوال ، حافظ می گویند و ظاهرا آشنایی با موسیقی از لوازم حافظ قرآن بودن ، بوده است، مخصوصا افرادی چون عبدالقادر که لحن داودی و صدای خوش داشته اند ، در این زمینه ، بسیار موفق بوده اند.در زمان عبدالقادر آشنا بودن با موسیقی و حتی خواندن قرآن با آهنگ و در مقام های موسیقایی گوناگون ، اشکالی نداشته است . آثار عبدالقادر از نظر تاریخ موسیقی ایران و عرب و سازها و موسیقی علمی ، حاوی اطلاعات بسیار ارزنده ای است.

آثار عبد القادر مراغی:

جامع الالحان مهم ترین اثر عبدالقادر مراغه ای است که اینک دو نسخه از آن در کتابخانه بودلیان و کتابخانه نوری عثمانیه موجود است . نسخه نخست به خط عبدالقادر است و در محرم 808  ه. ق کتابت و تأ لیف شده است . نسخه نوری در سال 816 ه. ق و به نام شاهرخ نوشته شده است. کتاب دیگر عبدالقادر مقاصد الالحان است. قدیمی  ترین و بهترین نسخه آن در کتابخانه آستان قدس رضوی و به خط زیبای عبد القادر موجود است.کتاب دیگر او که در واقع آخرین کار او هم محسوب می شود ، شرحی بر کتاب ارزشمند الادوار صفی الدین ارموی  است . کتاب الادوار به زبان عربی  و دشوار و برای مردم دوره ارموی غیر قابل فهم بود . عبدالقادر مراغه ای سعی کرد با شرح و تفسیری که بر کتاب ادوار ارموی می نویسد ، آن را  قابل فهم و استفاده برای علاقه مندان موسیقی سازد.کتاب مقاصد الالحان عبدالقادر مراغی ، نسخه آستان  قدس  رضوی ، شامل یک مقدمه و دوازده بخش چند فصلی است .در مقدمه آم خطبه کوتاهی ، آراسته به صنایع ادبی  و اص طلاحات موسیقی آورده شده است که لطف عجیبی به سخن می بخشد. مراغه ای در مقدمه این کتاب می نویسد : این کتاب  را با استفاده از گفته های استادان پیشین  فراهم آورده ام تا خواننده از مراجعه به کتابهای مختلف بی نیاز باشد و در اختصار و ایجاز کوشیدم.

در باب اول کتاب درباره تولید صوت و عوامل مؤثر در آن و نغمه و بٌعد ( فاصله) ، در باب دوم درباره این نکته که چگونه می توان سیمی را به نسبتهای لازم تقسیم کرد و سپس درباره جمع و نصف  کردن  و دو برابر کردن ابعاد و محاسبات ریاضی مربوط به موسیقی و مطالب مختصری درباره کوک کردن سیمها صحبت کرده است.

در باب سوم درباره نسبتهای 4و 5که در آن ایام ذی الاربع و ذی الخمس گفته می شد و پایه گام موسیقی ایران را تشکیل می داد، سخن گفته است . باب های چهارم و پنجم و ششم مربوط اند به دوره ها (گامها )و آوازها و شعبه های قدیم و مسائل علمی مربوط به آنها ، باب هفتم در مورد اشتباهاتی که ممکن است در هنگام محاسبه روی دهند ، باب هشتم درباره تغییر مایه است که در قدیم به آن انتقال می گفتند ، باب نهم درباره پرده های اصلی و ترتیب  انگشت گذاری روی سیمهاست ، در باب دهم درباره تأثیر نغمه ها بر مزاج آدمی و ساختن تصنیفها ، در باب یازدهم درباره شیوه های مختلف کوک کردن ساز و هماهنگی سیمها و انواع ترجیعات و سر انجام در باب  دوازدهم درباره آداب خنیانگری سخن رفته است .

کتاب مقاصد الالحان ، غیر از آنکه نشانه خوبی از تحول نثر فارسی است ، نمونه های ارزنده ای از ترکیبات  و واژه  های قدیمی  را نیز در بر دارد و سرشار از اصطلاحات علمی و معادلهای مختلف و دقیق موسیقایی است.اشعار عبدالقادر چندان محکم و رسا نیستند ، اما کلمات شیوا  و قدیمی در آنها بسیار دیده می شوند.

منابع:

  • روانقی، محمد. شرح جامع الالحان. تهران: نشر، ۱۳۱۰.
  • وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی - مجموعه مقالات -تهران:نشرُ ۱۳۸۲
  • اشعار محلی جامع الالحان عبدالقادر مراغی - بررسی: دکتر علی اشرف صادقی، مجله زبانشناسی، سال نهم، شمارهٔ اول، بهار و تابستان ۱۳۷۱
  • + نوشته شده در  سه شنبه سی ام شهریور 1389ساعت 14:8  توسط عبدی آذر  |