سید مصطفی عدل، ملقب به منصور السلطنه، سالها در وزارت عدلیه ، وزارت خارجه و دادگستری نوین، خدماتی ارزنده به کشور کرد. او از نخستین استادان مدرسهء عالی حقوق بود و در سال ۱۳۲۰ (ش) به ریاست دانشکده حقوق تهران برگزیده شد. کتاب حقوق مدنی او جزو اولین کتابهای حقوقی و مدنی چاپ شده در کشور است . سید مصطفی عدل، سالها ریاست اداره تهیه و تدوین و تنقیح قوانین دادگستری را از بدو برقراری نظام قضایی دادگستری نوین بر عهده داشت.
سید مصطفی عدل ، فرزند حاج سید میرزا ابراهیم رکن العداله و نوه دختری میرزااحمد مجتهد، در سال ۱۲۵۸ (ش) در محلهء انگج شهر تبریز به دنیا آمد. پدرش در اواخر عمر رئیس دیوانخانه عدلیه خراسان بود و دایی او محسن خان مشیرالدوله نیز وزیر عدلیه ناصرالدین شاه بود. جد سید مصطفی عدل از معارف تبریز به شمار می رفت و در این شهر به حاج سید حسین شاه مشهور بود. جد مادری او حاجی میرزا احمد مجتهد ودایی اش حاجی میرزا جواد، از علما و فقهای طراز اول آذربایجان بودند و مدتها با اجرای قانون رژی مبارزه کردند . کودکی سید مصطفی در میان چنین خانواده ای گذشت. تحصیلات ابتدایی را در تبریز به پایان رساند و برای ادامه تحصیلات متوسطه به قاهره رفت و دوره مدرسه فرانسوی خور نقش را با موفقیت گذراند. در کنار تحصیل در این مدرسه ، به فراگیری زبانهای فرانسه، عربی، ایتالیایی و روسی پرداخت. سپس به فرانسه رفت و در دانشکده حقوق دانشگاه پریس مشغول به تحصیل شد.
پس از بازگشت به ایران ، در سال۱۲۸۲ (ش) وارد خدمت وزارت خارجه شد و اولین ماموریت خارجی او در قاهره وتفلیس گشت. بعدها معاون دارالترجمه وزارت خارجه شد. و تا سال ۱۲۸۶ (ش) در این پست باقی ماند. در سال ۱۲۸۶ (ش) به وزارت عدلیه منتقل شد و نزدیک به بیست سال در پستهای حساس و مهم قضایی اشتغال داشت. پس از به وجود آمدن تشکیلات دادگستری نوین توسط علی اکبر داور، در سال ۱۳۰۵ (ش) با رتبه ۹ قضایی به مستشاری دیوان عالی تمیز منصوب شد و پس از تشکیل اداره تهیه و تدوین و تنفیح قوانین ، ریاست این اداره را بر عهده گرفت. در زمان تصدی سید مصطفی عدل بر اداره تهیه و تدیون و تنقیح قوانین، بسیاری از قوانین، بسیاری از قوانین مشهور کشور، مستقیما یا با مشارکت او تهیه و تدوین شد. یکی از تلاشهای علمی او، مشارکت و عضویت در کمیسیون تدوین قانون مدنی ایران بود که در آن ، تنظیم و فصل بندی قانون و برگردان و اضافاتی بر سیاق قوانین اروپا، از ابتکارات سید مصطفی بود.
همچنین در تدوین و تصویب قانون جزای عمومی و قانون تجارت تلاش بسیاری کرد. او برای رفع نیاز دانشجویان ، کتابهای بسیارتالیف کرد. کتاب حقوق اساسی او در سال ۱۳۲۷ (ه.ق) در سیصد و پنجاه صفحه چاپ شد و کتاب حقوق مدنی در سالهای ۹-۱۳۰۸ (ش) منتشر گردید. کتاب حقوق تجارت بین الملل و ترجمه قانون جزای عمومی و قانون تجارت ایران به زبان فرانسه.
منصور السلطنه عدل در سال ۱۳۱۴ (ش) مجددا به وزارت خارجه برگشت و به سمت وزیر مختار ایران در ژنو و نمایندگی دائمی در جامعه ملل منصوب شد. در سال ۱۳۱۶ (ش) کفیل وزارت خارجه و در سال ۱۳۱۷ (ش) وزیر مختار ایران در رم گردید و تا سال ۱۳۲۰ (ش) در آن کشور ماند. پس از بازگشت به ایران، رئیس دانشکده حقوق دانشگاه تهران و بعدها در کابینه محمدعلی فروغی به وزارت فرهنگ منصوب شد. پس از کابینه فروغی، در کابینه های دیگر به وزارت فرهنگ ، دادگستری و مقام وزیر مشاور دست یافت. در همین سالها دو بار به آمریکا سفر کرد و ریاست هیئت نمایندگی ایران در کنفرانسها سانفرانسیسکو و نیویورک را بر عهده داشت و به نمایندگی از ایران، منشور سازمان ملل را امضاء کرد.
او به این دلیل که پدرش به رکن العدوله و عمویش به عدل الملک معروف بوده و خانواده مادرش از علمای دین بودند و خود نیز مدت ۲۰ سال در وزارت دادگستری تلاش کرده بود، نام خانوادگی خود را عدل نهاد و چون در اکثر امور و کارها پیروز و موفق می شد، لقب منصور السلطنه به او اعطا شد.
بسیاری از نام آوران این سرزمین و حقوقدانان و قضات و وکلای برجسته ، ازتربیت یافتگان عدل بودند. نقش اساسی و مهم اودر ارتقاء دانش حقوق و آموزش عالی این رشته ، بر کسی پوشیده نیست. در اواخر عمر به مطالعه آثار ابی و نمایشنامه های راسین وکرنی علاقه نشان می داد. او هشت سال بود برای ترجمه خسرو و شیرین نظامی به صورت نمایشنامه به زبان فرانسه تلاش کرد، اما عمرش کفاف اتمام آن را نداد.
سید مصطفی عدل، در ساعت شش و پانزده دقیقه عصر روز بیست و دوم تیر ماه سال ۱۳۲۹ (ش) بر اثر بیماری سرطان جان به جان آفرین تسلیم کرد. پیکرش در آرامگاه خانوادگی عدل درجوار حرم مطهر حضرت عبدالعظیم (س) در شهر ری تهران به خاک سپرده شده است.

منبع : سايت حقوقدان مجله تخصصي حقوق ايران